Word gratis lid     Inloggen
Cookies op 50plusser.nl

50plusser maakt gebruik van cookies en daarmee vergelijkbare technieken. 50plusser gebruikt functionele en analytische cookies om u een optimale bezoekerservaring te bieden. Bovendien plaatsen derde partijen tracking cookies om u gepersonaliseerde advertenties te tonen en om buiten de website van 50plusser relevante aanbiedingen van 50plusser te doen. Ook worden er tracking cookies geplaatst door social media-netwerken.
Door op Akkoord te klikken gaat u hiermee akkoord.

Akkoord


Klik hier voor meer informatie.
Home
Magazine
Foto van de Dag
Filmpjes
Recepten
Prikbord
Fotowedstrijd
Blogs
Forum
Kranten
Clubs
Tutorials
Agenda
Leden
 
Alles
Actualiteiten
Buitenleven
Digitaal
Fotografie
Gezondheid
Lifestyle
Opmerkelijk
Voeding
Wetenschap

_
Alles
Autos & Motoren
Lezen & Muziek
Lifestyle
Uitgaan & Cultuur
Vakantie & Reizen
Wonen & Interieur


Spel wijkt voor blik



Spel wijkt voor blik
Spel wijkt voor blik

Kinderspelen
Om onze huidige jeugd zoet te houden zijn kostbare voorzieningen getroffen. Waar echt duur speelgoed ontbreekt, floreert het kinderstraatspel. Alleen in de Derde Wereld is de jeugd nog noodgedwongen creatief bij het makenvan spelattributen. Bovendien worden daar de speelterreinen nog niet bezet door het blikken speelgoed van hun ouders. Bij ons zijn, met de komst vande Heilige Koe en de Beeldbuis, de kinderspelen uit het straatbeeld verdwenen.


Wie nu nog iets wil weten over zijn 'straatjeugd' moet er een boek op naslaan. Soms herkent men de beschrijving van een spel niet. Vroeger gaf de oudere jeugd het voorbeeld aan de jongere. Spelregels enspelnamen waren dus van dorp (stad) tot dorp verschillend. Over het spelvan de Gooise jeugd uit de jaren dertig en veertig bestaat een zeeruitgebreid en boeiend boekje: 'Kinderspelen in het Gooi' van dr. A.C.J. deVrankrijker.(1)
Helaas zijn er weinig fotografen geweest die dit verdwijnend fenomeenhebben vastgelegd. Zij fotografeerden beroepsmatig alleen de doorvolwassenen georganiseerde spelen, zoals met koninginnedag.Breugel schilderde verschillende malen het straatspel, terwijl het nota bene alledaags was.

Hopelijk zijn er ouders geweest, die hun kroost niet alleen als stilleven gekiekt hebben, maar ook in actie. Zulke foto's zullen zeldzaam zijn, want vroeger waren fototoestellen in oude wijken, zoals in Vesting Naarden, dun gezaaid.
De jeugd heeft in Vesting Naarden heel wat afgespeeld, ondanks de smalle (toenbreder zonder 'blik') straatjes. Voor het spel werden geen of vaak zelfgemaakte 'sportartikelen' gebruikt. De wallen vormden als speelterrein een hoofdstuk apart.

Zoals vermeld heeft dr. De Vrankrijker zeer veel Gooise kinderspelenuitvoerig beschreven. Ook in de Vesting heeft hij de jeugd tijdens hunspel gadegeslagen. Toch ontbreken in zijn boekje enkele spelen uit onzevestingstad. Sommige zijn mogelijk later ontstaan, andere werden al vervoor de jaren dertig gespeeld. Het is onmogelijk al die spelletjes op te sommen.Beschreven staan o.a. krijgertje, verstoppertje, balspelen, hinkelen,bok-sta-vast, driehoeken (potjepikken), landkapertje (landgappertje) enz.Niet beschreven staan bijvoorbeeld zandhappertje, Amerikaantje, toet omhet blok.

Pinkelen
Ook pinkelen komt niet uitgebreid aan bod. Alleen wordt één van de varianten als meisjesspel genoemd. Volgens een andere schrijver (2) was pinkelen een eeuwenoud jongens- en mannenspel. Het staat zelfs op Zeventiende-eeuwse tegels afgebeeld. (3) Er bestonden zelfs vierhoofd varianten, één van deze spelsoorten werd tot in de jaren vijftig in Naarden gespeeld. Het was erg populair onder de jongens. Mogelijk leidde baldadig spel tot gebroken ruiten en klachten bij de politie. Bij voorkeur koos de jeugd een speelveld ver van woningen of omringd door blinde muren.

De Westwalstraat naast de Mariaschool en ook het Promersplein waren vandie plekken.Voor het spel was alleen een slaghout van 60 cm en een pinkelhoutje nodig.Het pinkelhoutje bestond uit een rond stokje met een dikte van 3 en eenlengte van 12 centimeter. Aan beide einden werden, als bij een potlood,punten gesneden. Tijdens de vakantie en op zomeravonden was de jeugd meestal buitenshuis te vinden. Vaak besloot een groepje jongens spontaanom te pinkelen. Het aantal spelers kwam er niet op aan.Met krijt werd op straat een vak van één bij één meter getekend. Daarnawerd getost wie het eerst aan slag was, de rest verspreidde zich in destraat. De slagman ging in het getekende honk staan. In zijn linkerhandhield hij tussen duim en wijsvinger een punt van het stokje vast. Na hetloslaten sloeg hij het pinkelhoutje met het slaghout de straat in. Bij drie keer misslaan was een ander aan de beurt. Was de slag raak, dan probeerden de spelers het houtje met hun handen te vangen. Ook ving menhet houtje wel tussen de tanden, dat leverde extra punten en later een kunstgebit op.

Vanaf de vangplaats moest het houtje in het honk gegooid worden. Wie datlukte was aan slag. Kwam het echter precies op de honklijn, dan moest deslagman 'neuzen'. Hij probeerde het slaghout verticaal op één van depunten te laten vallen, zodat het stokje buiten het honk sprong.Werd naast het honk gegooid of raakte het stokje na het wegslaan de grond,dan speelde de slagman door. Met een slag op een punt liet hij het houtjeopspringen en sloeg het tijdens die sprong verder. Ondertussen probeerdende andere spelers het te vangen. Bij misslag of vangen werd gewisseld vanslagman. Het was de kunst om het pinkelhoutje zo ver mogelijk weg teslaan. Winnaar was hij, die de grootste afstand had overbrugd.

Zandhappertje
Er waren ook spelletjes voor zanderige terreinen, waarbij een mes nodigwas. Het 'landgappertje' staat uitvoerig te boek, (1) daarom een beschrijving van 'zandhappertje'. Bij dit spel haalden de jongens allerleitoeren uit met een zakmes. Na een eenvoudig begin werden de kunstjes steeds ingewikkelder. Alles ging in een bepaalde volorde. Na het mislukken van de truc was een ander aan de beurt. Onhandige kinderen kwamen niet verder dan eenvoudige worpen en nooit toe aan moeilijke. Wie steeds de,meer vaardigheid eisende, handelingen foutloos uitvoerde was winnaar. Na afloop van het spel werd een lucifer in het zand gestoken. Alle spelersgaven er met het heft van het mes een klap op. De verliezer moest met zijntanden de lucifer uit de grond trekken. Logisch, dat hij daarbij flink inhet zand hapte.
Men begon met drie keer het mes in het zand te gooien. Het mes moestredelijk rechtop blijven staan, ook bij de volgende kunstjes. Had iedereen een beurt gehad, dan werd het mes op de palm van de hand gelegd. Vanaf die hand werd in het zand gegooid. Daarna ging het mes op de rug van de handen zo in het zand. Na dit kunstje zette men het mes op de linker wijsvinger. Met de rechter vinger gaf men het topje van het heft eenzet, zodat het mes naar voren en in het zand tuimelde.De truc, die volgde begon met de vorige uitgangspositie. Nu was het echterde bedoeling, dat het mes enkele salto's en een radslag in het zand maakte. Veel van deze kunstjes hadden een naam. In de oorlogsjaren noemde jongens uit onnozelheid de laatst beschreven truc nog steeds 'De wandelende jood'. Het is triest achteraf te weten, wat toen met onze joodse leeftijdsgenootjes gebeurde.


Noten:
1. Dr. A.C.J. de Vrankrijker. 'Kinderspelen in het Gooi', uitg. Poolman -Naarden 1981.
2. Kalma, J.J. 'Tipeljen, Biskriuwing fan in ald folksspul'. In Folkskun-dich jierboek III, Ljouwert, Fryske akademie 1970. (Tipeljen is vrijvertaald uit het Fries: Pinkelen) Spelregels met afbeeldingen van tipeljen.
3. Pluis, Jan, 'Kinderspelen op tegels', uitg. Van Gorcum, Assen 1979.
-------------------------------------------------------------------
F.J.J. de Gooijer


• Reageren   • Doorsturen   • Afdrukken   • Waarschuwen   • Artikel schrijven  

Geplaatst door Redactie
19 januari 2007 14:40
2727 keer bekeken.

Klik hier om dit artikel toe te voegen aan uw weblog



Meer van dit soort artikelen lezen?
_
Vergeet jezelf dan niet aan te melden. Ontvang 2x per maand 'Het beste van het web' via e-mail.
_



Reacties Van leden

Je reactie
Het is alleen mogelijk te reageren wanneer je ingelogd bent.
_
Naam_Wachtwoord_




_
_
Gooilander  
19 jan 2007 16:18
Het onderschrift bij de foto is:
Kinderoptocht te Naarden op de eerste na-oorlogse Koninginnedag 31-08-1945.
Van L naar R: Jan de Groot, Frans de Gooijer, Herman Kruyswijk. De voorstelling: Een bejaarde vrouw en haar bejaarde man hebben tijdens de Hongerwinter hout gesprokkeld. Beiden worden gearresteerd door een NSB politieagent.
Frans

_
BigEd  
19 jan 2007 20:51
Hoi Frans, leuk verhaal heb je geschreven. Als ik het goed begrijp ben jij de middelste persoon in de foto of niet?
_





_
_
Kees52  
19 jan 2007 20:52
Wij deden vroeger altijd paaltje-trap met de voetbal. En landjepik met het zakmes! Ik was het bijna vergeten maar alles komt na het lezen van dit artikel weer bovendrijven, bedank!

_
Gooilander  
19 jan 2007 21:48
BigEd en Kees52 bedankt voor jullie reactie. Op de foto ben ik 12 jaar. We staan op het erf van de stadsboerderij van mijn ouders. (stadsboerderij = een boerderij die midden tussen de huizenblokken van ons stadje stond) Het vee stond in de winter op stal en in de zomer 2 of 3 km van ons stadje . (Aan de IJsselmeerkust) Natuurlijk speelden wij ook landjepik. Wij noemden dat landgappertje. -- De zaagbok (rechts op de foto) diende in de Hongerwinter om gejatte boomstammen door te zagen. Mei 1945 stonden er bijna geen bomen meer in 't Gooi.
groeten, Frans
_





_
_
Janjoris  
19 jan 2007 22:03
Hallo Gooilander,

Is de boerderij nog mooi in takt gebleven? (leuk verhaal om te lezen!)

Groeten,

JJ

_
Gooilander  
20 jan 2007 14:27
Jan Joris,
Na 1945 was het wonen in het binnenstadje van Naarden niet geliefd. De omslag kwam nadat iemand in 1963 een stadsboerderijtje afbrak en het weer opbouwde. Daarna volgde in 1965 de 18e eeuwse boerderij van mijn grootmoeder. Deze is prachtig gerestaureerd. (te kostbaar voor onze familie) Daarna volgden veel Yuppen die de oude verwaarloosde vestingpanden opkochten en restaureerden.
'Onze' 17e eeuwse huurboerderij werd in 1967 afgebroken. Het gemeentebestuur
vond restauratie niet nodig. In de late jaren zeventig zouden er wel Yuppen geweest zijn die dit monument hadden gerestaureerd. -- De Rijksoverheid betaald de restauratie van de Naardense vestingwerken. Het gemeentebestuur heeft alles in het binnenstadje aan particulieren overgelaten. Tegenwoordig zijn zelfs krotten hier onbetaalbaar.
Frans

_







Andere Magazine artikelen
_
Categorie Lifestyle
_


Maak je auto winterklaar
Tijdens de winter zijn de omstandigheden voor je auto best pittig door kou, gladheid en pekel. Maar gelukkig kun je er zelf van alles aan ...
Lees verder | Reacties 0 | Door Redactie | Toevoegen


Rembrandt-Velàzquez : expositie in Rijkmuseum toont Spaanse en Nederlandse meesters
Koning Willem-Alexander opent op 10 oktober de expositie ‘Rembrandt-Velásquez. Dit in aanwezigheid van de Spaanse koning Felipe. ...
Lees verder | Reacties 0 | Door MarianVisservanKlaarwater | Toevoegen


’t Veluws Zandsculpturenfestijn: twee speciale dagen voor blinden en slechtzienden
Sta je er wel eens bij stil hoe blinden en slechtzienden het ervaren als ze naar een museum of galerie gaan? Zij moeten het vooral hebben ...
Lees verder | Reacties 0 | Door MarianVisservanKlaarwater | Toevoegen


Jean-François Millet. Zaaier van de moderne kunst vanaf vrijdag open
Welke invloed had Milet op de moderne kunst. Dat ontdek je in het Van Gogh Museum vanaf vrijdag 4 oktober. De expositie met vele topstukken is te zien t/m 12 januari. ...
Lees verder | Reacties 0 | Door MarianVisservanKlaarwater | Toevoegen


Delfts blauw: van scheepsballast naar statussymbool en ‘’kroonjuweel’’ maar verder?
''Delfts blauw kennen we tegenwoordig vooral van typisch Hollandse souvenirs. Een kussend boerenpaartje, een molen. Nu staan we voor de uitdaging ...
Lees verder | Reacties 0 | Door MarianVisservanKlaarwater | Toevoegen


45 jaar onafhankelijkheid Suriname
In 2020 viert Suriname 45 jaar onafhankelijkheid. Dit gaat niet ongemerkt voorbij. In de Nieuwe Kerk komt een grote expositie over Suriname. ...
Lees verder | Reacties 0 | Door MarianVisservanKlaarwater | Toevoegen


Downton Abbey: vanaf 12 september in de bioscoop, recensie
In 2015 beleefde de Downton Abbey als meest succesvolle t.v.-serie ter wereld haar zesde seizoen. Bekroond met drie Golden Globe Awards en ...
Lees verder | Reacties 0 | Door MarianVisservanKlaarwater | Toevoegen


Micro Art in de Beurs van Berlage: je gelooft je eigen ogen niet
Een expositie waarvan je de objecten alleen ziet door een microscoop of met een vergrootglas in je hand. Dat is ‘’Micro Art’ ...
Lees verder | Reacties 1 | Door MarianVisservanKlaarwater | Toevoegen


Famke Louise schittert in The Christmas Show
Bij dit mooie zomerweer denk je niet snel aan kerstmis. Famke Louise doet dat wel. In The Christmas Show speelt ze de rol van Fee Fresh. ...
Lees verder | Reacties 0 | Door MarianVisservanKlaarwater | Toevoegen


‘Hoe bestaat het’: Een nieuw boek van Bart Nooteboom
Waaruit bestaat een object? Wat ben je zelf? Wat is identiteit? Wat is authenticiteit? Wat is leven? Daarover gaat het nieuwste boek van ...
Lees verder | Reacties 0 | Door MarianVisservanKlaarwater | Toevoegen


Museum Aan het Vrijthof wordt Fotografiemuseum
Na jarenlang hard werken is het zover. Op 26 september opent Museum aan het Vrijthof in Maastricht officieel haar deuren als nieuw fotografiemuseum. ...
Lees verder | Reacties 0 | Door MarianVisservanKlaarwater | Toevoegen







_


De laatste Artikel reacties
_


Door Januitdelft op 08 sep 2019 15:46
_
Respect
_
Artikel Micro Art in de Beurs van Berlage: je gelooft je eigen ogen niet
_
Bekijk het artikel en alle reacties



Door Zwartwit2018 op 15 aug 2019 16:21
_
Een dag voor jong en oud
_
Artikel Vliegtuigen en tanks op het Soesterberg Zomeroffensief
_
Bekijk het artikel en alle reacties



Door MarianVisservanKlaarwater op 12 aug 2019 15:18
_
Ja, vreemd maar toch wel het vermelden waard,leek me. Ik mis zelf Jopen uit Haarlem. En jij?
_
Artikel Op stap naar de 10 beste ambachtelijke biercafés van Nederland
_
Bekijk het artikel en alle reacties



Door Theoannie op 12 aug 2019 10:41
_
Dit kan niet waar zijn 80 % in Amsterdam, denk dat u dat zelf ook niet geloofd.
_
Artikel Op stap naar de 10 beste ambachtelijke biercafés van Nederland
_
Bekijk het artikel en alle reacties



Door MarianVisservanKlaarwater op 11 aug 2019 15:34
_
Dat deed ik ook Annette49. Hij had een typisch taalgebruik en -ritme. Vandaar dat ik het bericht plaatste, ...
_
Artikel Drs P: honderd jaar na zijn geboorte, op 5 september terug op NPO2 22;50
_
Bekijk het artikel en alle reacties



Door Annette49 op 10 aug 2019 15:28
_
Ik heb een poos terug op tv een stuk over zijn leven gezien. Zijn vrouw had hem inderdaad onder de duim. ...
_
Artikel Drs P: honderd jaar na zijn geboorte, op 5 september terug op NPO2 22;50
_
Bekijk het artikel en alle reacties



Door Edmanus op 01 aug 2019 20:43
_
Prachtige muziek bij de 360°-foto's van Sint-Pieters-basiliek. Heeft iemand een idee welke muziek ...
_
Artikel St. Pieter 360 graden virtual tour
_
Bekijk het artikel en alle reacties



Door Weissman op 04 apr 2019 23:21
_
GPX-Routes zijn zijn helaas niet te downloaden. Ongeacht met welke browser, ik krijg steeds een 404 melding ...
_
Artikel Autoroute: Lage Vuursche, Eemdal & Bunschoten Spakenburg
_
Bekijk het artikel en alle reacties



De beste Foto's van de dag
_
_


Stelling van de dag
05 januari 2016
75%Mee eens
_
18%Mee oneens
_
6%Geen mening
_


Laat uw stem meetellen!
_
Mee eens
Mee oneens
Geen mening
_
  Meer info




De best gelezen Artikelen
De meest bekeken artikelen van de afgelopen 12 maanden.
_

Gekweekte Noorse zalm is het meest giftige voedsel ter wereld
Door de groeiende populariteit van Noorse zalm puilen de ... lees verder


Autoroute: Loosdrechtse Plassen & de Vechtstreek
De Loosdrechtse plassen en de Vechtstreek lijken nó... lees verder


LuckyTV neemt Kees van der Staaij op de hak
Dit is misschien wel de beste manier waarop er op het Hom... lees verder


Man springt op een walvis en snijdt een verstrikkend touw los
Visser Sam springt op aandringen van zijn collega op een ... lees verder


Omhelzing gaat fout
Een 4-jarig meisje begroet de vriend van haar grote broer... lees verder


Nieuw middel boekt goede resultaten bij lastig behandelbare migraine
Een nieuw middel tegen migraine blijkt goed te werken bij... lees verder


Autoroute: Lage Vuursche, Eemdal & Bunschoten Spakenburg
Deze route start met een rit door het pittoreske Maartens... lees verder


Fotograaf maakt portretten van mensen met en zonder kleren. Wie is naakt?
Als je kijkt naar de twee portretten van een persoon, gem... lees verder










_
 
_

50plusser.nl
Over 50plusser.nl
Homepage
Top 20 mogelijkheden
Nieuwsbrieven
Contact
Inloggen
Wachtwoord vergeten
Adverteren
Privacystatement & Cookiebeleid
Sitemap

Lidmaatschap
Gratis lidmaatschap
Plus lidmaatschap
Uitschrijven

IK
Mijn profiel
Mensen uitnodigen
Mijn plekken op internet
Profielfoto's
Hoofdfoto's aanpassen
Gegevens aanpassen
Gebruikersnaam wijzigen
Wachtwoord wijzigen
E-mailadres wijzigen

Leden
Overzicht
Nu online
Verjaardagen
Wie doet wat?
Overzicht
Mijn acties
Wat doen mijn vrienden

Prikbord
Alle berichten
Mijn berichten
Berichten van mijn vrienden

Van de dag
Foto's
Weerfoto's
Fotobewerkingen
Zwart/wit foto's
Video's
Stellingen

Fotoboeken
Overzicht
Mijn fotoboeken
Top fotoboeken

Fotowedstrijd
Overzicht
Huidige top 25
Winnaars
Voorgaande wedstrijden

Chatboxen
1 op 1 livechat
ChatBox
Clubs
Overzicht
Populaire clubs
Nieuwe clubs
Start een club

Blogs
Overzicht
Populaire weblogs
Start een weblog

Forum
Alle forums
Onderwerpen van vandaag
Onderwerpen van deze week
Zoeken

Cursussen
Software
Websites
Gezondheid
50plusser.nl

Zoek & Deel
Overzicht
Wandelroutes
Fietsroutes
Natuurgebieden
Bezienswaardigheden
Campings
Autoroutes
Motorroutes
Overige
Nieuws
Krantenkoppen
Weerbericht

Magazine
Artikelen
Artikel schrijven
Interviews

Extra
Recepten
Evenementen agenda
Ga je mee?
Webgids
Marktplaats
Spelletjes
Braintraining
E-cards maken
Desktop achtergronden
Software downloads
Animaties
Fotokalenders maken
Vandaag
19 berichten
0 tweets
2 foto's
1 reacties

RSS Feeds
Website RSS
Magazine RSS
Weblog RSS
Club RSS

Onze websites
50plusser.nl

Plus lidmaatschap
Word Plus lid voor maar
€ 1,79 per maand!










50plusser.nl
© 2005-2019
Publishious

Camino de las Puentezuelas s/n Buzón 4 29.120 Alhaurin el Grande
CIF / NIF : Y 5412747 X

_
_